Τι Συμβαίνει στα Παιδιά που Δεν Μαθαίνουν να Διαχειρίζονται την Απόρριψη;

Φανταστείτε ένα παιδί που παρουσιάζει με ενθουσιασμό μια ιδέα στους συμμαθητές του. Περιμένει να ακούσει θετικά σχόλια, αλλά κάποιος του λέει: «Δεν μου αρέσει».

Το παιδί απογοητεύεται. Ίσως θυμώνει, σταματά να μιλά ή αποφασίζει ότι δεν πρόκειται να ξαναπαρουσιάσει καμία ιδέα του.

Τώρα φανταστείτε ένα διαφορετικό παιδί στην ίδια κατάσταση. Ακούει την αρνητική απάντηση, στενοχωριέται, αλλά στη συνέχεια ρωτά: «Τι ακριβώς δεν σου άρεσε; Θα μπορούσα να το κάνω διαφορετικά;».

Η διαφορά ανάμεσα στις δύο αντιδράσεις δεν βρίσκεται απαραίτητα στην εξυπνάδα, στη δημιουργικότητα ή στο ταλέντο των παιδιών. Βρίσκεται σε μεγάλο βαθμό στον τρόπο με τον οποίο έχουν μάθει να αντιμετωπίζουν την απόρριψη.

Η απόρριψη είναι αναπόφευκτο κομμάτι της ζωής. Ένα παιδί μπορεί να ακούσει «όχι» από έναν φίλο, να μη γίνει δεκτό σε μια ομάδα, να χάσει έναν διαγωνισμό, να δεχτεί αρνητική κριτική ή να δει μια ιδέα του να απορρίπτεται.

Το ερώτημα δεν είναι πώς θα προστατεύσουμε τα παιδιά από κάθε τέτοια εμπειρία. Αυτό δεν είναι ούτε εφικτό ούτε απαραίτητα ωφέλιμο.

Το σημαντικό είναι να τα βοηθήσουμε να καταλάβουν ότι η απόρριψη δεν σημαίνει πως δεν αξίζουν, πως δεν είναι ικανά ή πως πρέπει να σταματήσουν να προσπαθούν.

Αυτή είναι μια δεξιότητα που επηρεάζει την αυτοπεποίθηση, τις σχέσεις, τη μάθηση και τη μελλοντική τους πορεία. Είναι επίσης ένα από τα σημαντικά θεμέλια της επιχειρηματικής σκέψης.

Γιατί είναι τόσο δύσκολο για ένα παιδί να αποδεχτεί την απόρριψη;

Για ένα παιδί, η απόρριψη δεν είναι πάντα μια απλή αρνητική απάντηση.

Όταν ένας φίλος δεν θέλει να παίξει μαζί του, μπορεί να αισθανθεί ότι δεν το συμπαθούν. Όταν ένας δάσκαλος διορθώνει την εργασία του, μπορεί να πιστέψει ότι δεν είναι καλός μαθητής. Όταν κάποιος απορρίπτει την ιδέα του, μπορεί να θεωρήσει ότι δεν έχει αρκετή φαντασία ή ικανότητες.

Με άλλα λόγια, τα παιδιά μπορεί να δυσκολεύονται να διαχωρίσουν την αξιολόγηση μιας συγκεκριμένης πράξης ή ιδέας από την αξιολόγηση του εαυτού τους.

Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό καθώς μεγαλώνουν και αρχίζουν να συγκρίνουν περισσότερο τις επιδόσεις τους με εκείνες των άλλων.

Η αποδοχή από τους φίλους, η επιτυχία στο σχολείο και η αναγνώριση από τους σημαντικούς ενήλικες μπορούν να αποκτήσουν μεγάλη συναισθηματική σημασία.

Επομένως, όταν ένα παιδί ακούει «όχι», δεν χρειάζεται πάντα να του εξηγήσουμε αμέσως γιατί η απάντηση είναι λογική. Πρώτα χρειάζεται να αναγνωρίσουμε πώς αισθάνεται και να το βοηθήσουμε να καταλάβει τι πραγματικά συνέβη.

1. Μπορεί να σταματήσει να δοκιμάζει καινούργια πράγματα

Ένα από τα σημαντικότερα αποτελέσματα της δυσκολίας διαχείρισης της απόρριψης είναι η αποφυγή.

Ένα παιδί που έχει συνδέσει το «όχι» με την αποτυχία ή την προσωπική του ανεπάρκεια μπορεί να αρχίσει να αποφεύγει καταστάσεις στις οποίες υπάρχει πιθανότητα να απορριφθεί.

Μπορεί να μη σηκώνει το χέρι του στην τάξη, ακόμη κι όταν γνωρίζει την απάντηση.

Μπορεί να μη συμμετέχει σε έναν διαγωνισμό επειδή φοβάται ότι δεν θα κερδίσει.

Μπορεί να μη μοιράζεται μια δημιουργική ιδέα επειδή πιστεύει ότι οι άλλοι θα την κοροϊδέψουν.

Σταδιακά, το παιδί μπορεί να επιλέγει μόνο δραστηριότητες στις οποίες αισθάνεται ασφαλές και γνωρίζει ότι έχει πολλές πιθανότητες να πετύχει.

Το πρόβλημα δεν είναι ότι επιλέγει προσεκτικά. Το πρόβλημα είναι όταν ο φόβος της απόρριψης περιορίζει τις ευκαιρίες του να εξελιχθεί.

Για να μάθει ένα παιδί, χρειάζεται να έχει την ευκαιρία να δοκιμάσει πράγματα στα οποία δεν είναι ακόμη καλό.

2. Μπορεί να συνδέσει την απόρριψη με την προσωπική του αξία

Ας υποθέσουμε ότι ένα παιδί δημιουργεί μια ζωγραφιά και τη δείχνει σε έναν φίλο του. Ο φίλος του δεν ενθουσιάζεται.

Υπάρχουν δύο διαφορετικοί τρόποι με τους οποίους μπορεί να ερμηνεύσει την κατάσταση.

Ο πρώτος είναι: «Δεν του άρεσε αυτή η ζωγραφιά».

Ο δεύτερος είναι: «Δεν είμαι καλός στη ζωγραφική. Δεν κάνω τίποτα σωστά».

Η πρώτη σκέψη αφορά ένα συγκεκριμένο αποτέλεσμα. Η δεύτερη μετατρέπει μια μεμονωμένη εμπειρία σε γενικό συμπέρασμα για τον εαυτό του.

Όταν αυτό επαναλαμβάνεται, το παιδί μπορεί να αναπτύξει μια αρνητική εικόνα για τις δυνατότητές του.

Γι' αυτό οι γονείς χρειάζεται να βοηθούν τα παιδιά να διαχωρίζουν τρία διαφορετικά πράγματα:

• Την προσωπική τους αξία.
• Την ποιότητα μιας συγκεκριμένης προσπάθειας.
• Την άποψη που έχει κάποιος άλλος για αυτό που δημιούργησαν.

Το γεγονός ότι κάποιος δεν αποδέχεται μια ιδέα δεν σημαίνει ότι απορρίπτει το παιδί ως άνθρωπο.

3. Μπορεί να αντιδρά με θυμό ή υπερβολική απογοήτευση

Δεν αντιδρούν όλα τα παιδιά στην απόρριψη με τον ίδιο τρόπο.

Κάποια αποσύρονται και δεν θέλουν να συνεχίσουν. Άλλα θυμώνουν, κατηγορούν τους άλλους ή προσπαθούν να αποδείξουν ότι έχουν δίκιο.

Για παράδειγμα, ένα παιδί μπορεί να αντιδράσει έντονα όταν η ομάδα του δεν επιλέξει τη δική του πρόταση για μια σχολική εργασία.

Μπορεί να πει: «Η δική μου ιδέα ήταν η καλύτερη!» ή «Δεν θέλω να συνεργαστώ μαζί τους ξανά!».

Πίσω από τον θυμό μπορεί να υπάρχει απογοήτευση, αίσθημα αδικίας ή φόβος ότι η συνεισφορά του δεν αναγνωρίστηκε.

Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αποδεχόμαστε κάθε αντίδραση. Σημαίνει ότι χρειάζεται να βοηθήσουμε το παιδί να αναγνωρίζει το συναίσθημά του και να επιλέγει έναν πιο εποικοδομητικό τρόπο να το εκφράσει.

Η ικανότητα να διαχειρίζεται κανείς την απογοήτευση χωρίς να επιτίθεται στους άλλους είναι σημαντική τόσο για τις προσωπικές σχέσεις όσο και για τη μελλοντική συνεργασία.

4. Μπορεί να δυσκολεύεται να δεχτεί την κριτική

Η απόρριψη και η κριτική δεν είναι ακριβώς το ίδιο πράγμα, αλλά συχνά συνδέονται.

Η κριτική μπορεί να βοηθήσει ένα παιδί να καταλάβει τι χρειάζεται βελτίωση. Ωστόσο, αν κάθε αρνητικό σχόλιο εκλαμβάνεται ως προσωπική επίθεση, η διαδικασία της μάθησης γίνεται δυσκολότερη.

Ένα παιδί που δυσκολεύεται να δεχτεί την κριτική μπορεί:

• Να απορρίπτει αμέσως κάθε διαφορετική άποψη.
• Να δικαιολογεί συνεχώς τα λάθη του.
• Να θεωρεί ότι οι άλλοι προσπαθούν να το μειώσουν.
• Να αποφεύγει να ζητά ανατροφοδότηση.
• Να επιμένει ότι η δική του λύση είναι πάντα η σωστή.

Αυτό μπορεί να περιορίσει την πρόοδό του, επειδή η βελτίωση απαιτεί να αναγνωρίζουμε ότι υπάρχουν πράγματα που δεν γνωρίζουμε ή δεν έχουμε κάνει ακόμη σωστά.

Ένα παιδί δεν χρειάζεται να συμφωνεί με κάθε κριτική. Χρειάζεται όμως να μπορεί να την ακούει, να εξετάζει αν είναι χρήσιμη και να αποφασίζει τι μπορεί να μάθει από αυτήν.

5. Μπορεί να εξαρτά την αυτοπεποίθησή του από την αποδοχή των άλλων

Όλα τα παιδιά έχουν ανάγκη από αποδοχή και ενθάρρυνση. Αυτό είναι φυσιολογικό.

Ωστόσο, όταν ένα παιδί αισθάνεται ότι μπορεί να είναι ικανό μόνο αν οι άλλοι συμφωνούν μαζί του ή το επιβραβεύουν, η αυτοπεποίθησή του γίνεται ιδιαίτερα ευάλωτη.

Μπορεί να αλλάζει συνεχώς γνώμη για να ευχαριστήσει τους φίλους του.

Μπορεί να εγκαταλείπει μια δραστηριότητα επειδή κάποιος έκανε ένα αρνητικό σχόλιο.

Μπορεί να αποφεύγει να εκφράσει μια διαφορετική άποψη για να μην προκαλέσει διαφωνία.

Η ουσιαστική αυτοπεποίθηση δεν σημαίνει ότι το παιδί πιστεύει πως όλοι θα το αποδέχονται.

Σημαίνει ότι μπορεί να διατηρεί μια θετική εικόνα για τον εαυτό του ακόμη και όταν κάποιος διαφωνεί μαζί του.

6. Μπορεί να αποφεύγει να αναλαμβάνει πρωτοβουλίες

Η ανάληψη πρωτοβουλίας προϋποθέτει ότι το παιδί είναι πρόθυμο να εκτεθεί σε ένα αποτέλεσμα που δεν μπορεί να ελέγξει πλήρως.

Μπορεί να προτείνει μια ιδέα στην ομάδα του, να αναλάβει την οργάνωση μιας δραστηριότητας ή να παρουσιάσει μια λύση σε ένα πρόβλημα.

Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις υπάρχει πιθανότητα οι άλλοι να μη συμφωνήσουν.

Αν το παιδί φοβάται υπερβολικά αυτή την πιθανότητα, μπορεί να επιλέξει να μην προτείνει τίποτα.

Έτσι, η δυσκολία διαχείρισης της απόρριψης μπορεί να επηρεάσει την ικανότητά του να παίρνει πρωτοβουλίες και να συμμετέχει ενεργά σε μια ομάδα.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία στην επιχειρηματική εκπαίδευση, όπου τα παιδιά καλούνται να εκφράσουν ιδέες, να παρουσιάσουν λύσεις και να συνεργαστούν με άλλους ανθρώπους.

7. Μπορεί να εγκαταλείπει εύκολα τους στόχους του

Κάθε σημαντικός στόχος περιλαμβάνει εμπόδια.

Ένα παιδί που μαθαίνει ένα νέο άθλημα μπορεί να μη γίνει αμέσως δεκτό στην ομάδα που επιθυμεί. Ένα παιδί που συμμετέχει σε έναν διαγωνισμό μπορεί να μη διακριθεί. Ένα παιδί που δημιουργεί ένα project μπορεί να ανακαλύψει ότι η πρώτη του προσπάθεια δεν λειτουργεί.

Αν κάθε αρνητικό αποτέλεσμα θεωρείται απόδειξη ότι δεν αξίζει να συνεχίσει, τότε ακόμη και μικρές απογοητεύσεις μπορούν να το απομακρύνουν από τους στόχους του.

Η επιμονή δεν σημαίνει ότι πρέπει να συνεχίζουμε πάντα με τον ίδιο τρόπο.

Σημαίνει ότι μπορούμε να αξιολογούμε τι συνέβη, να προσαρμόζουμε την προσέγγισή μας και να αποφασίζουμε αν αξίζει να προσπαθήσουμε ξανά.

Αυτή είναι μια πολύτιμη δεξιότητα που αναπτύσσεται μέσα από εμπειρίες, όχι μόνο μέσα από συμβουλές.

Γιατί η διαχείριση της απόρριψης είναι σημαντική στην παιδική επιχειρηματικότητα;

Η επιχειρηματικότητα είναι ένας χώρος όπου οι ιδέες συναντούν συνεχώς διαφορετικές απόψεις και αντιδράσεις.

Ένα παιδί που μαθαίνει επιχειρηματική σκέψη μπορεί να χρειαστεί να παρουσιάσει μια ιδέα, να ακούσει τις ερωτήσεις των άλλων, να δεχτεί ότι κάποιος δεν ενδιαφέρεται και να αλλάξει ένα μέρος της αρχικής του πρότασης.

Αυτές οι εμπειρίες είναι σημαντικές επειδή το παιδί καταλαβαίνει ότι μια ιδέα δεν γίνεται αποδεκτή από όλους και ότι αυτό είναι φυσιολογικό.

Ας δούμε μερικά παραδείγματα.

Όταν κάποιος δεν ενδιαφέρεται για την ιδέα του

Το παιδί παρουσιάζει μια ιδέα για ένα νέο προϊόν, αλλά οι συμμαθητές του δεν δείχνουν ενδιαφέρον.

Αντί να συμπεράνει ότι η ιδέα του είναι άχρηστη, μπορεί να εξετάσει αν απευθύνεται στους σωστούς ανθρώπους, αν εξήγησε καλά τη χρησιμότητά της ή αν χρειάζεται να την αλλάξει.

Όταν η ομάδα επιλέγει μια διαφορετική πρόταση

Σε μια ομαδική δραστηριότητα, το παιδί προτείνει μια λύση, αλλά η ομάδα αποφασίζει να ακολουθήσει μια άλλη.

Μπορεί να μάθει να εκφράζει τη γνώμη του χωρίς να επιβάλλεται και να υποστηρίζει την τελική απόφαση της ομάδας.

Όταν μια ιδέα δεν λειτουργεί

Το παιδί δημιουργεί ένα πρωτότυπο, αλλά ανακαλύπτει ότι δεν λειτουργεί όπως περίμενε.

Μπορεί να απογοητευτεί, αλλά στη συνέχεια να εξετάσει τι χρειάζεται να αλλάξει.

Όταν δέχεται αρνητική ανατροφοδότηση

Κάποιος του εξηγεί ότι η ιδέα του έχει αδυναμίες.

Το παιδί μαθαίνει να ξεχωρίζει την προσωπική του αξία από την αξιολόγηση της δουλειάς του και να χρησιμοποιεί τις χρήσιμες παρατηρήσεις για να βελτιωθεί.

Ένα παιδί που μπορεί να δεχτεί ένα «όχι» χωρίς να εγκαταλείπει την προσπάθεια αποκτά μεγαλύτερη ελευθερία να δημιουργεί, να δοκιμάζει και να αναλαμβάνει πρωτοβουλίες.

Πώς μπορούν οι γονείς να μάθουν στα παιδιά να διαχειρίζονται την απόρριψη;

Η διαχείριση της απόρριψης δεν αναπτύσσεται από τη μία ημέρα στην άλλη. Χρειάζεται εξάσκηση, υποστήριξη και ευκαιρίες για να αντιμετωπίζουν τα παιδιά μικρές απογοητεύσεις με ασφαλή τρόπο.

Οι γονείς μπορούν να βοηθήσουν με μερικές απλές αλλά ουσιαστικές πρακτικές.

1. Μην προσπαθείτε να απομακρύνετε κάθε απογοήτευση

Είναι φυσικό να θέλετε να προστατεύσετε το παιδί σας όταν βλέπετε ότι στενοχωριέται.

Ωστόσο, δεν χρειάζεται να παρεμβαίνετε κάθε φορά για να αλλάξετε την απόφαση ενός φίλου, να ανατρέψετε ένα αρνητικό αποτέλεσμα ή να εξασφαλίσετε ότι το παιδί θα πετύχει.

Αντίθετα, μπορείτε να είστε δίπλα του και να το βοηθήσετε να αντιμετωπίσει την κατάσταση.

Η υποστήριξη δεν σημαίνει ότι εξαφανίζουμε όλες τις δυσκολίες. Σημαίνει ότι το παιδί γνωρίζει πως δεν είναι μόνο του όταν τις αντιμετωπίζει.

2. Αναγνωρίστε πρώτα το συναίσθημά του

Όταν ένα παιδί απορρίπτεται, μην αρχίζετε αμέσως να του εξηγείτε γιατί δεν πρέπει να στενοχωριέται.

Δοκιμάστε να πείτε:

• «Καταλαβαίνω ότι σε στενοχώρησε αυτό που συνέβη».
• «Είναι δύσκολο όταν κάτι που θέλουμε δεν γίνεται».
• «Θέλεις να μου πεις τι σε ενόχλησε περισσότερο;»

Με αυτόν τον τρόπο, το παιδί καταλαβαίνει ότι τα συναισθήματά του έχουν σημασία και μπορεί να αρχίσει να τα αναγνωρίζει.

3. Βοηθήστε το να ξεχωρίσει το γεγονός από την ερμηνεία του

Αν το παιδί πει «Κανείς δεν θέλει να παίξει μαζί μου», προσπαθήστε να καταλάβετε τι ακριβώς συνέβη.

Ίσως ένας φίλος δεν ήθελε να παίξει εκείνη τη στιγμή. Ίσως μια ομάδα είχε ήδη οργανώσει τη δραστηριότητά της.

Μπορείτε να ρωτήσετε:

• «Τι ακριβώς σου είπαν;»
• «Πιστεύεις ότι αυτό σημαίνει πως δεν σε συμπαθούν καθόλου;»
• «Υπάρχει κάποια άλλη εξήγηση για αυτό που συνέβη;»

Στόχος δεν είναι να αμφισβητήσετε τα συναισθήματα του παιδιού, αλλά να το βοηθήσετε να μη βγάζει βιαστικά γενικά συμπεράσματα από μία μόνο εμπειρία.

4. Μην παρουσιάζετε κάθε αποτυχία ως επιτυχία

Είναι σημαντικό να ενθαρρύνουμε τα παιδιά, αλλά χρειάζεται και ειλικρίνεια.

Αν μια ιδέα δεν λειτούργησε, δεν χρειάζεται να προσποιηθούμε ότι όλα πήγαν τέλεια.

Μπορούμε να πούμε:

«Αυτή η προσπάθεια δεν έφερε το αποτέλεσμα που ήθελες. Τι πιστεύεις ότι θα μπορούσες να κάνεις διαφορετικά την επόμενη φορά;»

Έτσι, το παιδί μαθαίνει να αντιμετωπίζει την πραγματικότητα χωρίς να χάνει την πίστη στις δυνατότητές του.

5. Δώστε το δικό σας παράδειγμα

Τα παιδιά παρατηρούν πώς αντιδρούν οι ενήλικες όταν δεν πετυχαίνουν κάτι ή όταν κάποιος διαφωνεί μαζί τους.

Αν ένας γονέας θυμώνει υπερβολικά με κάθε αρνητική απάντηση, κατηγορεί τους άλλους ή εγκαταλείπει εύκολα τους στόχους του, το παιδί μπορεί να υιοθετήσει παρόμοιες αντιδράσεις.

Αντίθετα, όταν οι γονείς μιλούν με ειλικρίνεια για τις δυσκολίες τους και εξηγούν πώς προσαρμόζουν τη συμπεριφορά τους, προσφέρουν ένα σημαντικό παράδειγμα.

Μπορείτε να πείτε:

«Σήμερα δεν πήρα την απάντηση που περίμενα. Απογοητεύτηκα, αλλά θα εξετάσω τι μπορώ να κάνω διαφορετικά».

6. Επαινείτε την προσπάθεια και τη βελτίωση, όχι μόνο το αποτέλεσμα

Αν επιβραβεύουμε τα παιδιά αποκλειστικά όταν κερδίζουν, πετυχαίνουν ή λαμβάνουν θετικά σχόλια, μπορεί άθελά μας να τους δώσουμε το μήνυμα ότι η αξία τους εξαρτάται από το αποτέλεσμα.

Αντίθετα, αξίζει να αναγνωρίζουμε συγκεκριμένες συμπεριφορές:

• «Μου άρεσε που δοκίμασες ξανά».
• «Άκουσες προσεκτικά την άποψη της ομάδας».
• «Άλλαξες την ιδέα σου όταν κατάλαβες ότι κάτι δεν λειτουργούσε».
• «Παρουσίασες τη σκέψη σου παρόλο που αισθανόσουν άβολα».

Με αυτόν τον τρόπο, το παιδί καταλαβαίνει ότι η πρόοδος δεν μετριέται μόνο με νίκες.

Πέντε φράσεις που μπορούν να βοηθήσουν ένα παιδί μετά από μια απόρριψη

Οι λέξεις που χρησιμοποιούμε σε μια δύσκολη στιγμή μπορούν να επηρεάσουν τον τρόπο με τον οποίο το παιδί ερμηνεύει την εμπειρία του.

Ακολουθούν πέντε φράσεις που μπορούν να ανοίξουν μια εποικοδομητική συζήτηση:

• «Το ότι κάποιος είπε όχι δεν σημαίνει ότι δεν αξίζεις». Βοηθά το παιδί να διαχωρίσει την απόρριψη από την προσωπική του αξία.
• «Τι πιστεύεις ότι μπορείς να μάθεις από αυτό;» Μεταφέρει την προσοχή από την απογοήτευση στη μάθηση.
• «Δεν χρειάζεται να τα καταφέρεις με την πρώτη». Μειώνει την πίεση για άμεση επιτυχία.
• «Μπορείς να διαφωνείς χωρίς να θυμώνεις με τον άλλον». Ενισχύει την επικοινωνία και τον σεβασμό.
• «Θέλεις να σκεφτούμε μαζί ποιο θα μπορούσε να είναι το επόμενο βήμα;» Ενθαρρύνει την πρωτοβουλία χωρίς να αφαιρεί την ευθύνη από το παιδί.

Μια πρακτική άσκηση: Τι κάνω όταν ακούω «όχι»;

Μπορείτε να κάνετε μαζί με το παιδί σας μια απλή άσκηση, χρησιμοποιώντας ένα φανταστικό ή πραγματικό παράδειγμα από την καθημερινότητά του.

Στόχος είναι να μάθει να περνά από την αρχική συναισθηματική αντίδραση σε μια πιο ψύχραιμη αξιολόγηση της κατάστασης.

Βήμα 1: Τι συνέβη;

Περιγράφουμε το γεγονός χωρίς υπερβολές.

Παράδειγμα: «Παρουσίασα την ιδέα μου στην ομάδα, αλλά επέλεξαν μια διαφορετική πρόταση».

Βήμα 2: Πώς αισθάνθηκα;

Το παιδί αναγνωρίζει το συναίσθημά του.

«Στενοχωρήθηκα», «θύμωσα», «ένιωσα ότι δεν με άκουσαν».

Βήμα 3: Τι σημαίνει πραγματικά αυτό που συνέβη;

Εξετάζει αν η πρώτη του ερμηνεία είναι η μόνη πιθανή.

«Η ομάδα προτίμησε μια άλλη ιδέα. Αυτό δεν σημαίνει ότι η δική μου δεν είχε καμία αξία».

Βήμα 4: Τι μπορώ να μάθω;

Αναζητά πληροφορίες που θα μπορούσαν να το βοηθήσουν.

«Ίσως χρειάζεται να εξηγήσω καλύτερα την πρότασή μου ή να ακούσω τι θεωρούν σημαντικό οι υπόλοιποι».

Βήμα 5: Ποιο είναι το επόμενο βήμα;

Το παιδί αποφασίζει αν θέλει να δοκιμάσει ξανά, να αλλάξει κάτι ή να ακολουθήσει μια διαφορετική κατεύθυνση.

Η άσκηση αυτή δεν έχει στόχο να εξαφανίσει τη στενοχώρια. Στόχος είναι να βοηθήσει το παιδί να καταλάβει ότι μπορεί να αισθάνεται απογοήτευση και ταυτόχρονα να συνεχίζει να σκέφτεται και να ενεργεί.

Πρέπει τα παιδιά να μάθουν να αποδέχονται κάθε απόρριψη;

Όχι. Και αυτή είναι μια σημαντική διάκριση.

Η διαχείριση της απόρριψης δεν σημαίνει ότι ένα παιδί πρέπει να αποδέχεται κάθε συμπεριφορά ή να ανέχεται την άδικη μεταχείριση.

Αν κάποιος το προσβάλλει, το εκφοβίζει, το αποκλείει συστηματικά ή παραβιάζει τα προσωπικά του όρια, χρειάζεται υποστήριξη από τους ενήλικες.

Επίσης, δεν χρειάζεται να επιμένει σε κάθε στόχο ή να προσπαθεί διαρκώς να κερδίσει την αποδοχή ανθρώπων που δεν του συμπεριφέρονται με σεβασμό.

Η υγιής διαχείριση της απόρριψης σημαίνει ότι μπορεί να αναγνωρίζει τι συνέβη, να προστατεύει τον εαυτό του, να αξιολογεί την κατάσταση και να αποφασίζει πώς θα προχωρήσει.

Ανθεκτικότητα δεν σημαίνει ότι δεν πληγωνόμαστε. Σημαίνει ότι μπορούμε να αντιμετωπίζουμε τις δυσκολίες χωρίς να χάνουμε την αίσθηση της προσωπικής μας αξίας.

Η απόρριψη είναι μέρος της μάθησης και της μελλοντικής ζωής

Καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν, θα βρεθούν σε πολλές καταστάσεις όπου δεν θα πάρουν αυτό που θέλουν.

Μπορεί να μη γίνουν δεκτά σε μια σχολική ομάδα, να χάσουν έναν διαγωνισμό, να μην επιλεγούν για μια δραστηριότητα ή να χρειαστεί να αλλάξουν ένα σχέδιο που είχαν δημιουργήσει με ενθουσιασμό.

Αργότερα, στην επαγγελματική και προσωπική τους ζωή, θα συναντήσουν διαφορετικές απόψεις, ανταγωνισμό, αρνητικές απαντήσεις και καταστάσεις που δεν μπορούν να ελέγξουν.

Δεν μπορούμε να προβλέψουμε όλες αυτές τις εμπειρίες ούτε να προετοιμάσουμε τα παιδιά για κάθε πιθανό σενάριο.

Μπορούμε όμως να τα βοηθήσουμε να αναπτύξουν δεξιότητες που θα τους επιτρέψουν να αντιμετωπίζουν τις δυσκολίες με μεγαλύτερη ψυχραιμία, ευελιξία και αυτοπεποίθηση.

Πώς η επιχειρηματική εκπαίδευση βοηθά τα παιδιά να αντιμετωπίζουν την απόρριψη

Η επιχειρηματική εκπαίδευση προσφέρει στα παιδιά ευκαιρίες να συναντήσουν καταστάσεις στις οποίες οι ιδέες τους δεν γίνονται πάντα αποδεκτές.

Όταν ένα παιδί δημιουργεί ένα project, παρουσιάζει μια πρόταση ή συνεργάζεται με άλλους μαθητές, μαθαίνει ότι η αρχική του σκέψη μπορεί να χρειαστεί αλλαγές.

Μπορεί να ακούσει ότι ένα χαρακτηριστικό του προϊόντος του δεν είναι χρήσιμο, ότι η λύση του δεν είναι αρκετά πρακτική ή ότι κάποιος άλλος έχει μια διαφορετική πρόταση.

Αυτές οι εμπειρίες δημιουργούν ευκαιρίες για εξάσκηση σε σημαντικές δεξιότητες:

• Αυτοπεποίθηση: Να εκφράζει τις ιδέες του χωρίς να χρειάζεται να συμφωνούν όλοι μαζί του.
• Επικοινωνία: Να παρουσιάζει τη σκέψη του και να ακούει διαφορετικές απόψεις.
• Κριτική σκέψη: Να εξετάζει την ανατροφοδότηση πριν αποφασίσει αν θα την αξιοποιήσει.
• Ευελιξία: Να προσαρμόζει την ιδέα του όταν ανακαλύπτει κάτι νέο.
• Επιμονή: Να συνεχίζει να προσπαθεί όταν μια πρώτη προσέγγιση δεν λειτουργεί.
• Συνεργασία: Να καταλαβαίνει ότι μια ομαδική απόφαση δεν χρειάζεται να είναι πάντα η δική του πρώτη επιλογή.

Το παιδί δεν μαθαίνει ότι πρέπει να κερδίζει πάντα. Μαθαίνει ότι μπορεί να συμμετέχει, να δημιουργεί και να εξελίσσεται ακόμη και όταν το αποτέλεσμα δεν είναι αυτό που περίμενε.

Πώς το KidStartupper καλλιεργεί αυτές τις δεξιότητες

Στο KidStartupper, η παιδική επιχειρηματικότητα δεν περιορίζεται στην εκμάθηση επιχειρηματικών εννοιών ή στη δημιουργία μιας υποθετικής επιχείρησης.

Η εκπαιδευτική διαδικασία βοηθά τα παιδιά να αναπτύσσουν τη δική τους σκέψη, να εξετάζουν προβλήματα, να δημιουργούν ιδέες, να παίρνουν αποφάσεις και να παρουσιάζουν τις προτάσεις τους.

Μέσα από επιχειρηματικά σενάρια και δραστηριότητες, τα παιδιά έχουν την ευκαιρία να εξετάσουν διαφορετικές προσεγγίσεις και να κατανοήσουν ότι μια ιδέα μπορεί να βελτιωθεί μέσα από την ανατροφοδότηση.

Μαθαίνουν ότι δεν χρειάζεται να έχουν πάντα τη σωστή απάντηση από την πρώτη στιγμή. Χρειάζεται να μπορούν να σκέφτονται, να αξιολογούν και να προχωρούν στο επόμενο βήμα.

Αυτή η προσέγγιση είναι ιδιαίτερα σημαντική για παιδιά ηλικίας 10–15 ετών, καθώς βρίσκονται σε μια περίοδο κατά την οποία μπορούν να εξασκηθούν στην ανεξάρτητη σκέψη, στην ανάληψη πρωτοβουλιών και στη συνεργασία.

Αν θέλετε να δείτε πώς το παιδί σας μπορεί να αναπτύξει επιχειρηματική σκέψη και δεξιότητες ζωής μέσα από ένα οργανωμένο εκπαιδευτικό πρόγραμμα, δείτε το πρόγραμμα επιχειρηματικότητας του KidStartupper.

Συμπέρασμα: Το παιδί δεν χρειάζεται να φοβάται το «όχι»

Δεν μπορούμε να εξασφαλίσουμε ότι τα παιδιά μας δεν θα απορριφθούν ποτέ.

Δεν μπορούμε να εξασφαλίσουμε ότι κάθε ιδέα τους θα γίνει αποδεκτή, ότι κάθε προσπάθεια θα πετύχει ή ότι όλοι θα συμφωνούν μαζί τους.

Μπορούμε όμως να τα βοηθήσουμε να καταλάβουν ότι η απόρριψη δεν είναι το τέλος μιας προσπάθειας και δεν αποτελεί μέτρο της προσωπικής τους αξίας.

Ένα παιδί που μαθαίνει να αντιμετωπίζει το «όχι» μπορεί να συνεχίσει να εκφράζει τις απόψεις του, να δημιουργεί, να συνεργάζεται και να δοκιμάζει νέες λύσεις.

Μπορεί να στενοχωρηθεί χωρίς να εγκαταλείψει. Να δεχτεί κριτική χωρίς να αισθανθεί ότι δεν αξίζει. Να αλλάξει μια ιδέα χωρίς να θεωρήσει ότι απέτυχε ως δημιουργός της.

Δεν χρειάζεται να μεγαλώσουμε παιδιά που δεν φοβούνται ποτέ την απόρριψη. Χρειάζεται να μεγαλώσουμε παιδιά που δεν αφήνουν την απόρριψη να αποφασίζει για το τι μπορούν να προσπαθήσουν.